Polisler ateşli silah kullanırken, insan haklarını ihlal etmemek için nasıl davranmalıdır? Devletin temsilcileri olarak polislerin insan haklarını koruma ve saygı duyma yükümlülükleri bulunmaktadır. Koruma yükümlülüğü, devletin, insanların haklarından tam anlamıyla faydalanmalarını sağlamak için insan haklarını korumaya yönelik idari veya hukuki işlem yapmaları yükümlülüğünü ifade ederken; saygı duyma yükümlülüğü, devletin, yasa dışı ve orantısız eylemlerden kaçınarak gerekçesiz insan hakları ihlali oluşturmamalarını belirtmektedir. Nitekim İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin (İHEB) önsözünde; “insan haklarını göz ardı etmenin ve hor görmenin, insanlığın vicdanında infial uyandıracağı” belirtilmektedir. İnsan hakları devletlere üç tür yükümlülük yüklemektedir: say-gı gösterme (respect), koruma (protect) ve gereğini yerine getirme (fulfill) yükümlülükleri. Bu üç yükümlülükten herhangi birinin yerine getirilmemesi, insan haklarının ihlalini oluşturmaktadır. Örneğin, yaşam hakkı bağlamında ele alındığında ilk olarak insan hakları, devletin bir kişiyi kasten öldürmesini yasaklamaktadır. Bu bağlamda, kolluk güçlerinin meşru ve mutlaka gerekli olmayan öldürücü şiddet kullanarak bir kişiyi öldürmesi, devletin negatif yükümlülüğünü ihlal etmesi anlamına gelir. İkinci olarak “herkesin yaşam hakkı hukuk tarafından korunur” anlayışıyla devletin bireyi terör örgütleri gibi üçüncü kişilerin şiddet eylemlerinden koruması gerekmektedir. Modern yaşamda bireyin yaşamına yönelik risk kaynaklarının çokluğu ve çeşitliliği, devletin pozitif yükümlülüğünü giderek genişleten bir içtihat alanı haline getirmektedir. Bu bağlamda, devletin yaşam hak-kını etkili bir şekilde korumak için gerekli tedbirleri almaması, devletin pozitif yükümlülüğünü ihlal etmesi anlamına gelir. Son olarak alınan tüm tedbirlere rağmen gerçekleşen bir ölümü soruşturma yükümlülüğü, devletin etkin olarak yürütmesi gereken bir ödev(i)dir. Bu yönde bir soruşturmanın temel amacı ise, yaşam hakkını koruyan iç hukuk hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmasını ve sorumluların ölüme ilişkin hesap vermelerini sağlamaktır. Bu bağlamda, devletin bir ölüm olayını çevreleyen maddi gerçeği ortaya çıkar(t)mak üzere çaba sarf etmemesi de insan hakları ihlali anlamına gelecektir. 55 , 210. Normlar hiyerarşisi nedir? Bir hukuk düzeninde mevcut olan, anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik gibi normlar, dağınık hâlde ve rastgele değil, alt-alta, üst-üste bulunur. Bu normların arasında altlık üstlük ilişkisi vardır. Buna “normlar hiyerarşisi” veya “hukuk düzeni piramidi” denir. Bu hiyerarşide alt basamakta yer alan norm geçerliliğini üst basamakta yer alan normdan alır ve dolayısıyla ona uygun olmak zorundadır. Örneğin; kanun Anayasaya, yönetmelik kanuna aykırı olamaz.